انواع لنز عینک

عینک ها به عنوان یکی از ابزار های کلیدی در بهبود بینایی، نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره ایفا می کنند. انواع مختلفی از عدسی ها (Lenses) در صنعت اپتیک وجود دارند که هر کدام ویژگی ها، مزایا و معایب خاص خود را دارا هستند. انتخاب لنز مناسب نه تنها بر کیفیت و وضوح بینایی تاثیر می گذارد، بلکه راحتی چشم را در طول فعالیت های روزانه تضمین می کند. در وب سایت مهلا اپتیک، همواره تلاش بر این است که دقیق ترین و جامع ترین اطلاعات علمی در اختیار مخاطبان قرار گیرد تا انتخاب نهایی، کاملا آگاهانه و منطبق بر نیاز های فردی باشد. در این مقاله جامع، انواع لنز عینک طبی از لحاظ ساختار، جنس ماده اولیه، ضریب شکست و پوشش های محافظ بررسی می شود و ویژگی های هر یک بر اساس منابع معتبر علمی شرح داده خواهد شد.

دسته بندی لنز ها بر اساس نوع دید و عملکرد اپتیکی

نخستین معیار برای دسته بندی لنز ها، نوع مشکل بینایی است که برای اصلاح آن طراحی شده اند.

لنز های تک دید

بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط  (NEI)، لنز های تک دید یکی از رایج ترین انواع لنز های عینک هستند که برای تصحیح یک نوع مشکل بینایی در یک فاصله مشخص طراحی شده اند. این لنز ها معمولا برای افرادی که صرفا نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم دارند، تجویز می شوند. تمام سطح این لنز دارای یک قدرت انکساری یکنواخت است.

ویژگی ها:

• طراحی ساده و یکپارچه: این لنز ها برای دیدی که تنها در یک فاصله نیاز به تصحیح دارد، بهینه سازی شده اند.
• میدان دید گسترده: به دلیل عدم تغییر نمره در بخش های مختلف، میدان دید وسیع و بدون اعوجاج (Distortion) فراهم می کنند.

مزایا:

• قیمت اقتصادی و مناسب: هزینه تولید لنز های تک دید معمولا کمتر از مدل های پیچیده تر است.
• تطابق سریع و راحتی در استفاده: چشم و مغز در سریع ترین زمان ممکن به این نوع لنز ها عادت می کنند.

معایب:

• محدودیت در سنین بالا: با بروز پیرچشمی، این لنز ها نمی توانند به طور همزمان دید دور و نزدیک را پوشش دهند.

لنز های دو کانونی

لنز های دو کانونی به گونه ای طراحی شده اند که شامل دو بخش مجزا در یک عدسی واحد هستند؛ بخش بالایی برای دید دور و بخش پایینی برای دید نزدیک و مطالعه. این نوع لنز عموما برای افراد بالای چهل سال که نیاز به تصحیح هر دو نوع دید دارند، تجویز می گردد.

ویژگی ها:

• طراحی دو قسمتی: لنز های دو کانونی دارای یک خط تقسیم یا مرز مشخص هستند که به وضوح بخش های دید نزدیک و دور را از یکدیگر تفکیک می کند.

مزایا:

• تصحیح همزمان دو نوع مشکل بینایی: افراد می توانند بدون نیاز به جابجایی و تعویض مداوم دو عینک مختلف، به فعالیت های روزمره بپردازند.
• کارایی بالا برای مطالعه و رانندگی: ترکیب این دو دید در یک فریم، استقلال بینایی مناسبی به همراه دارد.

معایب:

• پدیده پرش تصویر (Image Jump): وجود خط دید واضح بین دو بخش ممکن است در هنگام تغییر زاویه نگاه، باعث پرش ناگهانی تصویر و سردرگمی بصری شود.

لنز های چند کانونی یا تدریجی

لنز های چند کانونی پیشرفته ترین نسل از عدسی های اصلاحی هستند که امکان تصحیح تدریجی بینایی از نزدیک به دور را بدون هیچ گونه خط مرزی فراهم می کنند. این لنز ها سه ناحیه دید دور، میانی و نزدیک را به صورت یکپارچه پوشش می دهند.

ویژگی ها:

• پوشش فواصل مختلف دیداری: تغییر تدریجی نمره چشم از بالا به پایین، امکان مشاهده اجسام در هر فاصله ای را فراهم می سازد.
• طراحی نامرئی: از نظر ظاهری کاملا شبیه به لنز های تک دید هستند و هیچ خط تقسیمی روی آن ها وجود ندارد.

مزایا:

• شبیه سازی دید طبیعی: حرکت نرم چشم بین فواصل مختلف، تجربه ای بسیار شبیه به بینایی طبیعی یک انسان جوان را ایجاد می کند.
• ظاهر زیبا و جوان پسند: پنهان بودن خطوط، از نظر زیبایی شناسی بسیار مطلوب تر است.

معایب:

• نیاز به دوره سازگاری: مغز به زمان نیاز دارد تا نحوه پیدا کردن نقاط کانونی مختلف را روی لنز بیاموزد.
• هزینه بالا: تکنولوژی پیچیده تراش این لنز ها، باعث افزایش قیمت نهایی آن ها می شود.

لنز های اداری (Office Lenses)

این دسته از لنز ها به طور اختصاصی برای محیط های کاری طراحی شده اند. در این عدسی ها، تمرکز اصلی بر روی فواصل نزدیک (مطالعه) و فواصل میانی (مانیتور کامپیوتر) است. این لنز ها برای رانندگی یا مشاهده فواصل بسیار دور مناسب نیستند، اما برای افرادی که ساعات طولانی پشت میز می نشینند، وسیع ترین و راحت ترین میدان دید را در فاصله کاری فراهم می کنند.

انواع عدسی عینک از لحاظ جنس و متریال سازنده

ماده اولیه ای که عدسی از آن ساخته می شود، به طور مستقیم بر وزن، ضخامت، مقاومت در برابر ضربه و کیفیت اپتیکی تاثیر می گذارد. بر اساس گزارش های انجمن بینایی (The Vision Council)، انتخاب متریال باید کاملا منطبق بر سبک زندگی صورت گیرد.

عدسی های شیشه ای (Glass Lenses)

شیشه، نخستین ماده ای بود که برای ساخت لنز عینک استفاده شد. شیشه بالاترین شفافیت اپتیکی را ارائه می دهد و مقاومت ذاتی بالایی در برابر خط و خش دارد. با این حال، وزن بسیار بالا و خطر شکستن و آسیب رساندن به چشم، باعث شده است که امروزه کاربرد آن به شدت محدود شود.

عدسی های پلاستیکی استاندارد (CR-39)

پلیمر پلاستیکی سی آر سی و نه (CR-39) تحولی بزرگ در صنعت عینک سازی ایجاد کرد. این ماده وزنی معادل نصف شیشه دارد، کیفیت نوری بسیار عالی ارائه می دهد و قیمت آن مقرون به صرفه است. این لنز ها برای نمره های پایین بهترین انتخاب هستند.

عدسی های پلی کربنات (Polycarbonate)

پلی کربنات ماده ای است که در صنایع هوافضا و برای ساخت شیشه های ضد گلوله توسعه یافت.

از نظر جنس و مقاومت، EyeWiki  اشاره می‌کند که پلی‌کربنات به دلیل وزن کم، مقاومت بالا در برابر ضربه و محافظت در برابر اشعه فرابنفش، گزینه‌ای مناسب برای کودکان و عینک‌های ایمنی محسوب می‌شود.

عدسی های ترایوکس (Trivex)

لنز های ترایوکس رقیب اصلی پلی کربنات هستند. این لنز ها همانند پلی کربنات در برابر شکستگی کاملا مقاوم می باشند (تحت عنوان لنز نشکن شناخته می شوند)، اما وزن آن ها اندکی سبک تر است. تفاوت اصلی ترایوکس در عدد آبه (Abbe Value) بالاتر آن است؛ به این معنی که پراکندگی نور کمتری دارد و دید محیطی شفاف تری نسبت به پلی کربنات ارائه می دهد.

ضریب شکست و میزان فشردگی عدسی

ضریب شکست یا ایندکس (Index) نشان دهنده سرعت عبور نور از داخل ماده و میزان شکست آن است. هرچه نمره چشم بالاتر باشد، ضخامت عدسی افزایش می یابد که می تواند باعث سنگینی عینک و ظاهر نامطلوب (ته استکانی) شود. استفاده از مواد با ضریب شکست بالا، این مشکل را حل می کند:

• ایندکس 1.50 (بدون فشردگی): لنز های استاندارد پلاستیکی که برای نمره های بین 0 تا 2 مناسب هستند.
• ایندکس 1.53 (مقاوم در برابر شکست): مربوط به لنز های ترایوکس است.
• ایندکس 1.59 (پلی کربنات): نازک تر از پلاستیک معمولی و مقاوم در برابر ضربه.
• ایندکس 1.60 (نیمه فشرده): برای نمره های متوسط (بین 2 تا 4) ایده آل است و ضخامت لنز را به شکل محسوسی کاهش می دهد.
• ایندکس 1.67 (فشرده): لنز های فوق العاده نازک که برای نمره های بالا (بین 4 تا 6) تجویز می شوند.
• ایندکس 1.74 (فوق فشرده): نازک ترین و گران قیمت ترین لنز های پلاستیکی موجود در بازار که برای نمره های بسیار بالا (بالاتر از 6) به کار می روند.

انواع پوشش ها و فناوری های محافظتی در عدسی ها

لنز های خام به تنهایی نمی توانند تمامی نیاز های بینایی را برآورده کنند. اعمال لایه های شیمیایی و میکروسکوپی روی سطح لنز، عملکرد آن را به شدت ارتقا می دهد.

پوشش ضد خش (Anti-Scratch Coating)

هیچ لنزی به صورت صد در صد ضد خش نیست، اما این پوشش ویژه، یک لایه سخت روی لنز های پلاستیکی ایجاد می کند که مقاومت آن ها را در برابر سایش و خراشیدگی های روزمره ناشی از تمیز کردن با پارچه های نامناسب، به شدت افزایش می دهد.

پوشش آنتی رفلکس یا ضد بازتاب (Anti-Reflective Coating)

پوشش ای آر (AR Coating) بازتاب نور از سطوح جلو و عقب لنز را از بین می برد. با حذف بازتاب ها، لنز تقریبا نامرئی به نظر می رسد و تماس چشمی بهتری برقرار می شود. از نظر عملکردی، این پوشش با حذف هاله های نوری، کیفیت دید را در شب و هنگام رانندگی به طرز چشمگیری بهبود می بخشد.

پوشش فتوکرومیک (Photochromic)

لنز های فتوکرومیک حاوی ترکیباتی هستند که به اشعه ماوراء بنفش (UV) واکنش نشان می دهند. این لنز ها در محیط های سربسته کاملا شفاف هستند، اما در تماس با نور خورشید تیره می شوند تا عملکردی مشابه عینک آفتابی داشته باشند. تنها نقطه ضعف این لنز ها این است که در داخل خودرو (به دلیل فیلتر شدن اشعه فرابنفش توسط شیشه جلو ماشین) به خوبی تیره نمی شوند. برند ترانزیشن (Transitions) شناخته شده ترین تولید کننده این فناوری است.

پوشش هیدروفوبیک یا آب گریز (Hydrophobic Coating)

این پوشش سطح لنز را به شدت صیقلی می کند، به طوری که قطرات آب نمی توانند روی آن باقی بمانند. پوشش آب گریز از ایجاد لکه های چربی، اثر انگشت و نشستن گرد و غبار جلوگیری کرده و تمیز کردن عینک را بسیار آسان می سازد.

پوشش بلوکات و بلوکنترل (Blue Cut / Blue Control)

در دنیای مدرن، چشم ها دائما در معرض نور آبی ساطع شده از مانیتور ها و گوشی های هوشمند قرار دارند. لنز های بلوکات تمامی طیف های نور آبی را مسدود می کنند که ممکن است باعث زرد شدن تصویر شوند. اما پوشش پیشرفته بلوکنترل، تنها بخش مضر نور آبی را فیلتر کرده و اجازه عبور نور آبی مفید (که برای تنظیم ریتم شبانه روزی بدن لازم است) را می دهد.

بر اساس یک اطلاعات منتشرشده در Cochrane Library، شواهد فعلی نشان می‌دهد که لنزهای فیلترکننده نور آبی ممکن است در کوتاه‌مدت تفاوت قابل‌ توجهی در کاهش خستگی چشم ناشی از کار با کامپیوتر ایجاد نکنند.

پوشش پلاریزه (Polarized)

نور منعکس شده از سطوح صاف مانند جاده، آب و برف، به صورت افقی منتشر شده و باعث ایجاد خیرگی (Glare) شدید می شود. لنز های پلاریزه دارای فیلتر های عمودی هستند که این پرتو های آزاردهنده را مسدود می کنند. این فناوری برای رانندگی و ورزش های آبی بی نظیر است.

طراحی های پیشرفته

در طراحی های سنتی (کروی)، سطح لنز انحنای یکسانی دارد که در نمره های بالا باعث ضخیم شدن مرکز یا لبه ها و ایجاد اعوجاج در محیط لنز می شود. در طراحی آسفریک (غیر کروی)، انحنای لنز از مرکز به سمت لبه ها به صورت مهندسی شده کاهش می یابد. این طراحی باعث می شود لنز مسطح تر و نازک تر شود و از بزرگ نمایی یا کوچک نمایی غیر طبیعی چشم ها از پشت عینک جلوگیری به عمل آید. در مدل های دابل آسفریک (Double Aspheric)، هر دو سطح داخلی و خارجی لنز به این شکل تراش می خورند که بالاترین میدان دید بدون خطا را فراهم می کنند.

معرفی برترین برند های تولید کننده عدسی در جهان

بازار تولید عدسی در انحصار چند شرکت بزرگ و پیشگام قرار دارد که هر کدام فناوری های منحصر به فردی ارائه می دهند:

• زایس (ZEISS): شرکت آلمانی زایس به دلیل اپتیک دقیق و مهندسی بی نقص، شناخته شده ترین برند جهان است. پوشش های دوراویژن (DuraVision) و لنز های درایوسیف (DriveSafe) از شاهکار های این برند هستند.
• اسیلور (Essilor): غول فرانسوی اپتیک که مخترع لنز های تدریجی (با نام تجاری واریکلوکس Varilux) است و پوشش های معروف کریزال (Crizal) را تولید می کند.
• هویا (HOYA): برند معتبر ژاپنی که به دلیل پوشش های فوق العاده مقاوم در برابر خط و خش (مانند HVLL) و لنز های نشکن PNX شهرت جهانی دارد.
• کداک (KODAK): تولید کننده آمریکایی که لنز هایی با میدان دید گسترده، شفافیت بالا و قیمت مقرون به صرفه تر روانه بازار می کند.

انتخاب لنز مناسب برای کودکان

انتخاب لنز برای کودکان نیازمند توجه ویژه‌ای است، زیرا علاوه بر اصلاح بینایی، ایمنی فیزیکی چشم نیز اهمیت بالایی دارد. بر اساس توصیه انجمن چشم‌پزشکی کودکان و استرابیسم آمریکا (AAPOS)، لنزهای پلی‌کربنات به دلیل مقاومت بالا در برابر شکستگی، گزینه اصلی برای عینک کودکان هستند و باید برای کودکان تجویز شوند مگر اینکه چشم‌پزشک تشخیص دیگری بدهد.

مهم ترین نکات در عینک کودکان:

• لنز های پلی کربنات یا ترایوکس: مقاومت بی نظیر این مواد در برابر شکستگی، از چشم کودکان در هنگام بازی و زمین خوردن محافظت می کند.
• پوشش ضد خش: کودکان معمولا در نگهداری عینک احتیاط نمی کنند؛ لذا اعمال قوی ترین لایه ضد خش ضروری است.
• سبکی و راحتی: وزن کم پلی کربنات باعث می شود عینک روی بینی ظریف کودک جا نیندازد.
• اگر فرزند خردسالی در برابر زدن فریم جدید مقاومت می کند، مطالعه راهنمای تشویق کودک به استفاده از عینک ترفند های روانشناختی و عملی فوق العاده ای را در اختیار والدین قرار می دهد.

جدول مقایسه سریع انواع لنز

در جدول زیر انواع لنز را بصورت خلاصه بررسی کرده ایم.

جمع بندی

انتخاب لنز مناسب برای عینک طبی یک تصمیم حیاتی است که تاثیر مستقیمی بر کیفیت بینایی، حفظ سلامت چشم و راحتی روزمره دارد. با در نظر گرفتن فاکتور های نسخه چشم پزشک، بررسی مزایای موادی نظیر پلی کربنات و ترایوکس، و همچنین بهره گیری از پوشش های نوین مانند آنتی رفلکس و بلوکنترل، می توان به یک دید بی نقص دست یافت. در این مسیر، مشاوره با متخصصین بینایی سنجی مهلا اپتیک برای انطباق این فناوری ها با سبک زندگی فردی، امری اجتناب ناپذیر است. آگاهی از ویژگی ها، مزایا و معایب هر نوع لنز کمک می کند تا خریدی هوشمندانه و ماندگار انجام شود.

سوالات متداول در رابطه با انواع لنز عینک

در اینجا به سوالات پرتکرار شما پاسخ میدهیم.

1- تفاوت اصلی بین لنز بلوکات و بلوکنترل چیست؟

لنز های بلوکات به طور کامل تمامی طیف های نور آبی را مسدود می کنند که ممکن است باعث ایجاد هاله زرد رنگ روی تصاویر شود. اما پوشش بلوکنترل به صورت هوشمند تنها نور آبی مضر را فیلتر کرده و اجازه عبور نور مفید برای حفظ ریتم خواب را می دهد و رنگ ها را طبیعی تر نشان می دهد.

2- آیا استفاده از لنز های فتوکرومیک به عنوان عینک آفتابی حین رانندگی مناسب است؟

لنز های فتوکرومیک استاندارد برای فعال شدن و تیره شدن به اشعه فرابنفش (UV) نیاز دارند. از آنجایی که شیشه جلوی اکثر خودرو ها این اشعه را مسدود می کند، این لنز ها در داخل ماشین به اندازه کافی تیره نمی شوند؛ مگر آنکه از تکنولوژی های خاصی مانند درایوویر (Drivewear) استفاده شود.

3- ضریب شکست در عدسی به چه معناست و چه کارایی دارد؟

ضریب شکست میزان توانایی متریال در متمرکز کردن نور است. در نمره های چشم بالا، استفاده از لنز هایی با ضریب شکست بالا (مانند 1.67 یا 1.74) باعث می شود تا عدسی نهایی به مراتب نازک تر، سبک تر و از نظر زیبایی ظاهری جذاب تر از عدسی های پلاستیکی معمولی باشد.

4- برای کار طولانی با کامپیوتر چه نوع عدسی پیشنهاد می شود؟

بهترین انتخاب برای محیط های اداری، استفاده از لنز های اختصاصی کامپیوتر (Office Lenses) به همراه پوشش آنتی رفلکس قوی و فیلتر بلوکنترل است. این ترکیب از بازتاب نور مانیتور جلوگیری کرده و خستگی و خشکی چشم را به حداقل می رساند.

5- چرا برای کودکان فقط باید از لنز های پلی کربنات یا ترایوکس استفاده کرد؟

کودکان در طول روز فعالیت بدنی بالایی دارند و خطر برخورد اجسام با صورت آن ها زیاد است. متریال های پلی کربنات و ترایوکس به دلیل ساختار پلیمری خاص، در برابر ضربات شدید کاملا نشکن هستند و در صورت برخورد توپ یا زمین خوردن، از ورود خرده شیشه به داخل چشم کودک جلوگیری می کنند.